Chia tiền chuyến đi nước ngoài khi mỗi người trả bằng một nguồn khác nhau (tiền mặt đổi trước, thẻ tín dụng, đổi tại chỗ), cách sòng phẳng nhất là hoàn cho mỗi người đúng số tiền Việt họ thật sự bỏ ra: tiền mặt tính theo tỷ giá lúc họ đổi, quẹt thẻ tính theo số trên sao kê đã gồm phí chuyển đổi. Cách đơn giản hơn là cả nhóm dùng chung một tỷ giá; khi đó người quẹt thẻ chịu thiệt phần phí. Chọn cách nào thì chốt trước chuyến đi.
Vì sao cùng một khoản lại ra nhiều số tiền Việt
Một bữa tối 2.000 baht ở Bangkok có thể "đáng" những số tiền Việt khác nhau tuỳ cách trả:
- Tiền mặt đổi ở Việt Nam: theo tỷ giá bán ngoại tệ của ngân hàng hoặc đại lý đổi tiền lúc đổi.
- Tiền mặt đổi ở nước ngoài: theo tỷ giá quầy đổi tiền ở đó, thường đổi từ đô la Mỹ hoặc từ tiền Việt với tỷ giá kém hơn.
- Quẹt thẻ: ngân hàng quy đổi theo tỷ giá của tổ chức thẻ và ngân hàng phát hành vào ngày giao dịch được ghi nhận, cộng phí chuyển đổi ngoại tệ, thường vài phần trăm tuỳ ngân hàng và loại thẻ.
- Quẹt thẻ chọn trả bằng tiền Việt ngay tại máy (máy hỏi "trả bằng VND hay baht"): tỷ giá do bên chấp nhận thẻ đặt, thường kém hơn tự để ngân hàng quy đổi.
Không có tỷ giá nào "đúng" cho cả nhóm. Mỗi người đã chịu một tỷ giá khác nhau, và câu hỏi chia tiền thực chất là: ai chịu phần chênh giữa các tỷ giá?
Ví dụ: bốn người đi Bangkok
An, Bình, Chi, Dũng đi bốn ngày. Các khoản chung (khách sạn, ăn uống, đi lại, vé tham quan) trả như sau. Tỷ giá trong ví dụ là giả định để minh hoạ.
| Người trả | Khoản | Số baht | Cách trả | Tiền Việt thật bỏ ra |
|---|---|---|---|---|
| An | Ăn uống, taxi | 16.000 | Tiền mặt đổi ở Việt Nam, 760 đồng/baht | 12.160.000 |
| Chi | Khách sạn | 14.000 | Thẻ tín dụng, tỷ giá 750 + phí 2,5% | 10.762.500 |
| Bình | Vé tham quan | 6.000 | Thẻ ghi nợ quốc tế, sao kê ghi | 4.590.000 |
| Dũng | (chưa trả khoản chung) | 0 | 0 | |
| Cộng | 36.000 | 27.512.500 |
Mỗi người chịu 9.000 baht chi phí chung. Câu hỏi là 9.000 baht ấy quy ra bao nhiêu tiền Việt.
Cách A: hoàn đúng tiền Việt thật
Tổng tiền Việt thật cả nhóm đã bỏ ra là 27.512.500 đồng, mỗi người chịu 6.878.125. Số dư ròng:
- An: 12.160.000 − 6.878.125 = +5.281.875
- Chi: 10.762.500 − 6.878.125 = +3.884.375
- Bình: 4.590.000 − 6.878.125 = −2.288.125
- Dũng: −6.878.125
Phí thẻ và chênh lệch tỷ giá của mọi người được gộp chung rồi chia đều. Đây là cách sòng phẳng nhất với người ứng tiền: không ai bị thiệt vì đã chọn cách trả tiện cho cả nhóm.
Cách B: một tỷ giá chung
Cả nhóm thống nhất dùng tỷ giá 750 đồng/baht. Mỗi người chịu 9.000 × 750 = 6.750.000. An được tính 12.000.000 (thiệt 160.000 so với thực bỏ ra), Chi được tính 10.500.000 (thiệt 262.500 tiền phí và tỷ giá), Bình được tính 4.500.000 (thiệt 90.000). Dũng, người không ứng gì, trả 6.750.000, ít hơn cách A 128.125 đồng.
Cách B đơn giản, mọi khoản ghi bằng baht rồi nhân một con số cuối chuyến. Nhưng nó đẩy toàn bộ chi phí đổi tiền về người đã ứng, và người không ứng gì lại được lợi. Nếu chênh lệch nhỏ (vài chục nghìn đồng), cách B gọn; nếu có người quẹt thẻ khoản lớn, cách A công bằng hơn.
Thanh toán sau chuyến đi
Dùng số dư cách A, cho người âm nhiều nhất trả người dương nhiều nhất:
- Dũng trả An 5.281.875. An về 0, Dũng còn −1.596.250.
- Dũng trả Chi 1.596.250. Dũng về 0, Chi còn +2.288.125.
- Bình trả Chi 2.288.125. Tất cả về 0.
Ba lệnh chuyển. Làm tròn tới nghìn: Dũng chuyển An 5.282.000 và Chi 1.596.000, Bình chuyển Chi 2.288.000; sai lệch dưới 1.000 đồng mỗi người.
Tiền mặt thừa cuối chuyến
An đổi 20.000 baht nhưng chỉ chi 16.000 cho nhóm, còn 4.000 baht. Phần này là của ai?
- An đổi cho riêng mình: 4.000 baht là của An. Nếu An bán lại cho ngân hàng ở Việt Nam với tỷ giá mua vào thấp hơn, chẳng hạn 720 đồng, An thiệt 40 đồng mỗi baht, tức 160.000 đồng. Khoản thiệt này là của An.
- An đổi hộ cả nhóm theo thoả thuận: 4.000 baht là tiền chung. Có thể chia lại cho ba người kia giữ làm tiền lần sau, hoặc bán lại rồi chia số tiền Việt thu về; phần chênh mua – bán khi đó là chi phí chung của nhóm.
Nguyên tắc: ai quyết định đổi bao nhiêu thì người đó chịu rủi ro thừa thiếu. Muốn tránh chênh lệch mua – bán, mang vừa đủ tiền mặt và dùng thẻ cho các khoản lớn như khách sạn.
Những điều cần biết về đổi và mang ngoại tệ
- Đổi ở nơi được phép: ngân hàng, đại lý đổi ngoại tệ được cấp phép. Đổi ở nơi không được phép là vi phạm quy định quản lý ngoại hối và có thể bị xử phạt.
- Mang tiền mặt khi xuất cảnh: theo quy định của Ngân hàng Nhà nước, mang ngoại tệ tiền mặt vượt mức quy định (hiện là 5.000 đô la Mỹ hoặc ngoại tệ tương đương) phải khai báo hải quan cửa khẩu. Quy định có thể thay đổi, nên kiểm tra trước chuyến đi.
- Chọn trả bằng tiền địa phương khi quẹt thẻ: khi máy hỏi trả bằng đồng Việt Nam hay tiền địa phương, chọn tiền địa phương thường được tỷ giá tốt hơn.
- Sao kê có thể ghi nhận sau vài ngày: số tiền Việt cuối cùng của một lần quẹt thẻ có thể khác số tạm giữ lúc quẹt. Quyết toán sau khi sao kê đã có số chính thức.
Ghi sổ thế nào cho dễ
Sổ chi tiêu chuyến đi nước ngoài nên có hai cột tiền: số ngoại tệ và số tiền Việt thật. Cột ngoại tệ điền ngay khi chi; cột tiền Việt điền sau: tiền mặt thì nhân tỷ giá lúc đổi, quẹt thẻ thì chép từ sao kê. Nếu nhóm chọn cách B, chỉ cần cột ngoại tệ.
| Tình huống | Cách gợi ý |
|---|---|
| Mọi người đều trả bằng tiền mặt đổi cùng lúc, cùng tỷ giá | Một tỷ giá chung, không cần bàn |
| Có người quẹt thẻ khoản lớn | Hoàn đúng tiền Việt theo sao kê |
| Chuyến đi qua hai, ba nước | Quy hết về tiền Việt thật, đừng quy chéo giữa các ngoại tệ |
| Còn thừa ngoại tệ chung | Chia lại theo phần góp hoặc bán lại rồi chia tiền Việt |
Góc nhìn hôm nay: một đơn vị tiền duy nhất để quyết toán
Dù chuyến đi qua bao nhiêu nước, quyết toán cuối cùng nên quy về một đơn vị tiền, thường là tiền Việt vì đó là tiền mọi người thật sự chuyển cho nhau sau khi về. Trước chuyến đi, chốt ba điều trong nhóm: dùng tỷ giá thật hay tỷ giá chung, ai đổi tiền mặt cho ai, và ngoại tệ thừa xử lý thế nào. Ai muốn hiểu thêm về tỷ giá mua vào, bán ra, có thể xem bảng tỷ giá niêm yết hằng ngày trên trang của các ngân hàng thương mại và Ngân hàng Nhà nước.
Câu hỏi thường gặp
Đi du lịch nước ngoài chia tiền theo tỷ giá nào?
Sòng phẳng nhất là hoàn cho mỗi người đúng số tiền Việt họ đã bỏ ra: tiền mặt theo tỷ giá lúc đổi, quẹt thẻ theo sao kê. Đơn giản hơn là cả nhóm dùng một tỷ giá chung, nhưng khi đó người quẹt thẻ chịu thiệt phần phí chuyển đổi.
Phí chuyển đổi ngoại tệ khi quẹt thẻ có được chia chung không?
Nếu người quẹt thẻ trả cho khoản chung của cả nhóm, phí chuyển đổi cũng là chi phí chung và nên được chia. Cách hoàn đúng tiền Việt theo sao kê tự động chia phí này cho mọi người.
Ngoại tệ thừa sau chuyến đi xử lý thế nào?
Nếu một người tự đổi cho riêng mình thì tiền thừa là của người đó. Nếu đổi hộ cả nhóm theo thoả thuận, tiền thừa là tiền chung, có thể chia lại hoặc bán lại rồi chia tiền Việt thu về.
Mang bao nhiêu ngoại tệ tiền mặt ra nước ngoài thì phải khai báo?
Theo quy định của Ngân hàng Nhà nước Việt Nam, mang ngoại tệ tiền mặt trên 5.000 đô la Mỹ hoặc tương đương khi xuất cảnh phải khai báo hải quan. Nên kiểm tra quy định hiện hành trước chuyến đi.
Quẹt thẻ ở nước ngoài nên chọn trả bằng tiền Việt hay tiền địa phương?
Thường nên chọn tiền địa phương. Khi chọn trả bằng tiền Việt ngay tại máy, tỷ giá do bên chấp nhận thẻ đặt và thường kém hơn để ngân hàng phát hành thẻ tự quy đổi.