Khi đi chung xe mà mỗi người lên xuống ở một điểm khác nhau, cách chia tiền xăng sòng phẳng nhất là cắt hành trình thành từng chặng theo các điểm có người lên hoặc xuống, tính tiền xăng của mỗi chặng theo số km, rồi chia tiền chặng đó cho những người đang ngồi trên xe. Phí cầu đường chia theo đúng chặng có trạm, còn phần đường vòng riêng để đón đưa ai thì người đó chịu.
Bước đầu tiên: ra được chi phí mỗi km
Mọi phép chia phía sau đều dựa vào một con số: xe tốn bao nhiêu tiền xăng cho mỗi km. Công thức: mức tiêu hao (lít/100 km) × giá xăng (đồng/lít) ÷ 100.
Ví dụ một xe bảy chỗ chạy đường trường tốn khoảng 7 lít/100 km, giá xăng giả sử 23.000 đồng/lít. Chi phí mỗi km: 7 × 23.000 ÷ 100 = 1.610 đồng. Hành trình 300 km tốn 21 lít, tức 483.000 đồng.
Mức tiêu hao ghi trong giấy tờ xe thường thấp hơn thực tế vì đo trong điều kiện chuẩn. Cách đo thật đơn giản nhất là "đổ đầy – đổ đầy": đổ đầy bình trước khi đi, ghi số km trên đồng hồ; đến cuối hành trình đổ đầy lại, lấy số lít vừa đổ chia số km đã chạy. Cách này gồm cả đoạn kẹt xe, leo đèo, bật điều hoà, nên chia theo con số này là chia đúng thứ đã thật sự tiêu tốn.
Ví dụ: bốn người, bốn điểm lên xuống
Tâm lái xe từ TP.HCM lên Đà Lạt, quãng đường khoảng 300 km. Trên xe có:
- Vy đi cùng từ đầu đến cuối.
- Khoa đi cùng từ đầu, xuống ở Bảo Lộc, khoảng km 190.
- Linh lên xe ở Biên Hoà, khoảng km 30, đi đến Đà Lạt.
Các điểm lên xuống chia hành trình thành ba chặng. Mỗi chặng tính tiền xăng bằng số km × 1.610 đồng, rồi chia đều cho người trên xe trong chặng đó.
| Chặng | Số km | Tiền xăng chặng | Người trên xe | Mỗi người |
|---|---|---|---|---|
| km 0 – 30 | 30 | 48.300 | Tâm, Vy, Khoa | 16.100 |
| km 30 – 190 | 160 | 257.600 | Tâm, Vy, Khoa, Linh | 64.400 |
| km 190 – 300 | 110 | 177.100 | Tâm, Vy, Linh | 59.033 |
Cộng theo người:
- Tâm: 16.100 + 64.400 + 59.033 = 139.533
- Vy: 139.533
- Khoa: 16.100 + 64.400 = 80.500
- Linh: 64.400 + 59.033 = 123.433
Tổng 483.000 đồng, khớp tiền xăng cả chuyến. Ba người kia chuyển cho Tâm phần của mình, Tâm tự chịu phần của Tâm.
So với cách chia theo "người – km"
Một cách khác hay được dùng: cộng số km mỗi người đi (Tâm 300, Vy 300, Khoa 190, Linh 270, tổng 1.060 người–km), rồi chia tiền xăng theo tỉ lệ. Mỗi người–km đáng khoảng 456 đồng. Tâm và Vy mỗi người khoảng 136.700, Khoa khoảng 86.600, Linh khoảng 123.000.
Hai cách gần nhau nhưng không trùng. Khác biệt nằm ở ý nghĩa: cách theo chặng nói rằng chiếc xe tốn xăng như nhau dù chở ba hay bốn người, nên chặng đông người thì mỗi người trả ít, chặng vắng người thì mỗi người trả nhiều. Cách người–km thì coi mọi km của mọi người có giá như nhau, tức là người đi chặng vắng được những người đi chặng đông bù cho. Khoa chỉ đi những chặng ba và bốn người, nên theo chặng Khoa trả 80.500, ít hơn cách người–km. Cách theo chặng phản ánh chi phí thật sát hơn, vì xăng tiêu hao phụ thuộc gần như hoàn toàn vào quãng đường, rất ít vào số người trên xe.
Người lái có phải góp tiền xăng không
Ở ví dụ trên, Tâm chịu một phần như mọi người, vì Tâm cũng cần đi Đà Lạt. Đây là cách phổ biến khi cả nhóm cùng có nhu cầu đi và Tâm chỉ tình cờ là người có xe.
Nhưng chiếc xe còn mất nhiều thứ ngoài xăng: hao mòn lốp, dầu máy, bảo dưỡng định kỳ, khấu hao, và công lái. Hai cách thường gặp:
- Người lái không góp xăng: hành khách chia nhau toàn bộ tiền xăng, coi như phần của người lái được bù bằng việc góp xe. Với ví dụ trên, ba người chia 483.000 theo chặng mà không có Tâm.
- Cộng thêm chi phí xe mỗi km: ước tính chi phí ngoài xăng cho mỗi km (lấy tổng tiền bảo dưỡng, thay lốp trong một năm chia số km chạy năm đó), cộng vào 1.610 đồng/km rồi chia như bình thường, kể cả phần của người lái.
Không có đáp án chuẩn. Điều quan trọng là nói rõ trước khi khởi hành, đừng để đến lúc chia tiền mới đề cập. Nếu chở người lạ và thu tiền thường xuyên, đó đã gần với kinh doanh vận tải, có quy định riêng; bài này chỉ bàn chuyện đi chung giữa người quen.
Phí cầu đường, đường vòng và gửi xe
Phí cầu đường theo chặng có trạm
Phí đường bộ không trải đều theo km mà nằm ở các trạm cụ thể. Trạm thuộc chặng nào thì chia cho người ngồi trên xe ở chặng đó. Nếu một trạm thu phí ở km 100, cả bốn người cùng chịu; trạm ở km 250 thì chỉ ba người Tâm, Vy, Linh chịu.
Đường vòng để đón đưa riêng một người
Nếu để thả Khoa trước cửa nhà, xe phải vòng thêm 10 km rồi quay lại đường chính, 10 km ấy (16.100 đồng) nên tính riêng cho Khoa, cùng với thời gian chờ. Nguyên tắc chung: chi phí phát sinh chỉ vì một người thì người đó chịu, chi phí cả nhóm cùng cần thì chia.
Gửi xe, đổ xăng giữa đường
Phí gửi xe ở điểm đến chia cho những người cùng dùng xe ở điểm đến. Lần đổ xăng giữa đường không cần chia riêng; cộng hết các lần đổ lại rồi chia theo chặng như trên.
Xe máy đi phượt và đi làm hằng ngày
Hai người đi một xe máy đơn giản hơn: tiền xăng chia đôi, người lái có thể được miễn một phần vì hao mòn xe. Đoàn nhiều xe máy thì mỗi xe tự lo xăng, chỉ chia các khoản chung như ăn, ở.
Đi làm chung xe mỗi ngày thì nên quy ra tiền cố định hằng tháng. Ví dụ quãng đường hai chiều 24 km, 22 ngày làm việc, chi phí xăng của xe 1.610 đồng/km: một tháng khoảng 850.000 đồng. Nếu thêm một người đi cùng cả quãng, mỗi người khoảng 425.000 đồng, điều chỉnh khi giá xăng thay đổi đáng kể hoặc khi có tháng nghỉ nhiều.
| Tình huống | Cách chia gợi ý |
|---|---|
| Cả nhóm cùng đi từ đầu đến cuối | Chia đều tiền xăng, có thể cả người lái |
| Người lên xuống ở các điểm khác nhau | Chia theo chặng |
| Đường vòng để đón đưa một người | Người đó chịu phần km vòng |
| Đi làm chung hằng ngày | Quy ra tiền tháng theo km, xem lại khi giá xăng đổi |
Góc nhìn hôm nay: một bảng tính chặng dùng mãi
Dựng bảng có cột "km bắt đầu", "km kết thúc", và mỗi người một cột đánh dấu có trên xe ở chặng đó hay không. Ô tiền mỗi chặng = số km × chi phí mỗi km; ô mỗi người = tiền chặng ÷ số dấu trong hàng. Chỉ cần sửa giá xăng và mức tiêu hao là dùng được cho mọi chuyến. Giá xăng bán lẻ ở Việt Nam được điều chỉnh theo các kỳ điều hành định kỳ, nên ghi ngày đổ xăng để biết đang dùng giá nào. Nếu đi chung nhiều chuyến trong tháng, cộng dồn phần của mỗi người rồi thanh toán một lần.
Câu hỏi thường gặp
Chia tiền xăng đi chung xe thế nào khi người xuống giữa đường?
Cắt hành trình thành các chặng theo điểm lên xuống. Tiền xăng mỗi chặng bằng số km nhân chi phí mỗi km, rồi chia cho những người đang ngồi trên xe ở chặng đó. Người xuống sớm chỉ trả các chặng mình đi.
Chi phí xăng mỗi km tính thế nào?
Lấy mức tiêu hao lít trên 100 km nhân giá xăng rồi chia cho 100. Ví dụ 7 lít/100 km và 23.000 đồng/lít thì mỗi km khoảng 1.610 đồng. Đo mức tiêu hao thật bằng cách đổ đầy bình trước và sau chuyến đi.
Người lái xe có phải góp tiền xăng không?
Tuỳ thoả thuận. Nếu người lái cũng cần đi thì thường góp như mọi người; nếu coi việc góp xe là phần đóng góp thì hành khách chia toàn bộ tiền xăng. Có nhóm cộng thêm chi phí hao mòn xe mỗi km.
Phí cầu đường chia thế nào khi đi chung xe?
Phí nằm ở trạm nào thì chia cho những người ngồi trên xe khi đi qua trạm đó. Người đã xuống trước trạm không phải chịu.
Chia theo chặng khác chia theo số km mỗi người thế nào?
Chia theo chặng coi xe tốn xăng như nhau dù chở mấy người, nên chặng đông người thì mỗi người trả ít hơn. Chia theo số km mỗi người coi mọi km có giá như nhau. Hai cách thường ra số gần nhau, nhưng cách theo chặng sát chi phí thật hơn.